KWARTELDREEF
Situering
De Kwarteldreef is gelegen in de wijk Ter Linden, genoemd naar het kasteeldomein Ter Linden dat begin jaren zestig van de vorige eeuw werd verkaveld. De straat verbindt de Amazonedreef met de Dianadreef en is maar 90 meter lang, met een tracébreedte van 12 m die ruimte biedt voor een 4 m brede betonrijweg, zonder voetpaden, maar met 4 m brede groenstroken.
In het woningenregister zijn 8 woningen opgenomen, waarvan 7 hun toegang hebben in de straat. Eén hoekpand heeft toegang in de Dianadreef. Het zijn vrijstaande eengezinswoningen met een kleine voor- en achtertuin. Een kaart met de locatie en het woningenbestand is toegevoegd.
Bij het ontwerp van de Ter Linden-verkaveling koos het gemeentebestuur van Sint-Michiels, op een uitzondering na, voor straatnamen die verband houden met de jacht. Een keuze die refereert aan de (oude) tijd dat kasteeldomeinen als Ter Linden uitgestrekte landerijen hadden waar veel gejaagd werd. In deze context verwijst de straatnaam naar de kwartel, een kleine trekvogel uit de familie van de fazantachtigen, waarop in het verleden veel gejaagd werd vanwege de fijne smaak van het vlees. Kwarteleitjes waren en zijn nog steeds een delicatesse. Traditioneel werden kwartels gevangen met behulp van een laag drievoudig kwartelnet: een los fijnmazig net, een strak aangespannen grofmazig net en wederom een los fijnmazig net. De vogel is in het wild erg zeldzaam geworden en daarom wordt hij nu gefokt als vlees- en eierproducent.
Geschiedenis
Het terrein gelegen tussen de historische woonkern van Sint-Michiels (langs de Rijselse Heirweg) en de Torhoutse Steenweg, ten noorden van Het Tillegemdomein had tot vóór WO II een landelijk karakter. Verspreid over het gebied waren er een tiental landbouwnederzettingen die eigendom waren van de gegoede burgerij, die verpacht dan wel gebruikt werden als buitenverblijf.
Begin negentiende eeuw was de adellijke familie de Heere de Beauvoorde de voornaamste landeigenaar. De familie was in 1667 in de adelstand opgenomen en waren al vanaf de 15e eeuw, burgemeesters van Veurne, Brugge en het Brugse Vrije geweest. Zo was Bruno-Maximilien de Heere (1757-1815) de laatste schout van Brugge. De familie de Heere woonde in die tijd in een groot huis op de Markt van Brugge,
Een paar jaar vóór zijn dood in 1815 schonk stamvader Bruno-Maximilien het landgoed in Sint-Michiels aan zijn twee dochters. Eugénie kreeg het oostelijke deel van het gebied aan de Torhoutse Steenweg, dat uit 17 percelen bestond en later het kasteeldomein Vogelzang zou genoemd worden. Haar 4 jaar jongere zuster Rosalie kreeg het grotere deel tussen de huidige Graaf de Brieylaan, Xaverianenstraat en Koningin Astridlaan, dat bekend zou worden als het kasteeldomein Ter Linden.
Over de oorsprong van domein Ter Linden is maar weinig bekend. Heemkundige en apotheker Gerard Franchoo heeft in de zestiger jaren van de vorige eeuw diepgaand onderzoek gedaan naar de oorsprong, die terugging tot het begin van de 15e eeuw . De oudste bij de Brugse toponymist Karel de Flou aangetroffen vermelding dateert pas van 1544. Toen behoordeTter Linden aan de Jeruzalemkapel uit Brugge. Het was eerst een pachthoeve, werd later een herenboerderij en moet ongetwijfeld een achterleen geweest zijn van de heerlijkheid Tillegem, tot het einde van het ancien
régime in 1795.
Ten tijde van het opmaken van het eerste primitieve kadasterplan van 1835 was het ter Linden domein dus eigendom van Rosalie de Heere (1788-1855) die getrouwd was (in 1816) met Gustave de Laage de Bellefaye, “sous-préfêt” in het Noord-Franse Saint-Omer. Het domein bestond toen uit een 50-tal kadastrale percelen, een gebied van ongeveer 60 ha. Of het echtpaar de Laage-de Heere het landgoed en kasteel ook daadwerkelijk bewoonde dan wel als buitenverblijf gebruikt, moet nog uitgezocht worden. Het echtpaar had 5 kinderen. De broer van Rosalie, Bruno de Heere (die vrijgezel bleef) was overigens van 1820 tot 1831 burgemeester van Sint-Michiels.
Dochter Eugénie de Laage de Bellefaye (1820-1880) erfde het domein van haar vader Gustave in 1861. Ze was in 1839 getrouwd met haar neef Joseph-Bruno Kervyn (1817- 1891), zoon van Joseph-Guillaume Kervyn, bewoner en beheerder van het naburige Vogelzangdomein. Na zijn overlijden werd het kasteel en het grootste deel van het ter Lindendomein in 1893 toebedeeld aan dochter Louise Kervyn de Lettenhove (1852-1932) die toen gehuwd was met Louis (Lodewijk) de Briey (1850-1918). Rond de benaming van echtgenoot de Briey bestaat enige verwarring, omdat hij ook soms benoemd wordt met zijn tweede voornaam Edouard. Het echtpaar had 8 kinderen waarvan 3 jong stierven. Moeder Louise stierf in 1932.
De nalatenschap bleef nog 7 jaar onverdeeld eigendom van de 5 overlevende kinderen de Briey tot ze in 1939 uit de onverdeeldheid traden en het kasteel en omliggende terreinen werd toebedeeld aan de jongste van de 5 kinderen, Pierre. Graaf Pierre de Briey (1896-1984) was net daarvoor, in 1934, in het huwelijk getreden met gravin Joanna Ghika (1909-2002) lid van een Oostenrijkse adellijke familie die hij in zijn diplomatieke dienst had leren kennen. Het gezin de Briey-Ghika kon niet veel genieten van de erfenis. Enkele maanden na het passeren van de verdelingsakte brak WO II uit. Wat verder tijdens en na de bezetting is gebeurd met het kasteel en het domein, wordt uitvoerig besproken en toegelicht in het boek van Dr. Carlos Vlaeminck, Operatie Ramrod 934. Het kasteel werd in mei 1944 gebombardeerd en was niet meer bewoonbaar te maken. Verder wordt ook verwezen naar een aparte bijdrage over kasteel Ter Linden (zie Kastelen).
Het college van Burgemeester en Schepenen van de gemeente Sint-Michiels richtte zich in april 1948 tot graaf de Briey met de vraag om de kasteelruïne definitief te slopen en het puin te mogen gebruiken voor wegverharding. De sloopwerkzaamheden werden in de loop van 1952 voltooid. De beslissing was toen al bij de familie de Briey gevallen om het hele kasteeldomein te verkavelen en te verkopen.
Met de medewerking van het Sint-Michielse gemeentebestuur werden de jaren daarop de bijzondere plannen van aanleg opgesteld die het verkavelingsproces in goede banen moesten leiden. Eigenaar graaf Pierre de Briey (1896-1984) trad op als verkavelaar. Hij nam het Brugse notariskantoor van Georges Van Caillie en bouwpromotor Maurice Ballegeer onder de arm om het verkavelingsproces te faciliteren. Nogal wat burgers fronsten de wenkbrauwen bij deze afspraak, omdat de gronden uit de hand werden verkocht en de heer Ballegeer een bekende zakenpartner van de burgemeester was. Hierdoor kreeg het hele verkavelingsproces en de toewijzing van de gronden een (gemeentelijk) politiek tintje.
Het verkavelingsproces was eigenlijk al meteen in 1952 ingezet, toen de familie de Briey bereid was gevonden om een terrein van 3,4 ha aan de Koningin Astridlaan te verkopen aan de West-Vlaamse veehandelsbond om er een eigen overdekte veemarkthal te bouwen. Het initiatief werd van harte gesteund door de gemeente Sint-Michiels en zorgde voor de nodige commotie in de Brugse regio. Meer details over de “veemarktoorlog” zijn te vinden in een aparte bijdrage (zie Veemarkt).
Vervolgens kwamen de terreinen aan de (Witte) Molenstraat en de Xaverianenstraat, ten oosten van het geplande tracé van de Expressweg N31, aan de beurt. Het gebied van ongeveer 3,5 ha werd ontsloten met de verlenging van de toen bestaande Molenstraat (met ongeveer 180 m) tot aan de geplande Expressweg N31 en de aanleg van drie nieuwe straten: de Amazonestraat, Jachthoornstraat en Ruitersweg. De straatnamen werden officieel goedgekeurd in de gemeenteraad van 15 december 1959.
Voor het grote gebied ten westen van de geplande Expressweg N31 kreeg de Brusselse urbanist en architect Ray Huyghebaert in eerste instantie de opdracht van de gemeente Sint-Michiels een “voorontwerp van de nieuwe wijk ter Linden” te maken. “Overwegende het enorm belang voor de gemeente Sint-Michiels en eerstdaags zal overgegaan worden tot de aankoop van gronden” werd het in de gemeenteraad van 16 juni 1959 goedgekeurd. In het voorontwerp werd vastgelegd dat het, tot dan toe grotendeels onbewoonde kasteeldomein ter Linden een gemengde woon – nijverheidsbestemming zou krijgen. Het bevatte ook een schets van een nieuw aan te leggen stratennetwerk dat het gebied moest ontsluiten en waarvan de namen later (in 1964) zouden vastgesteld worden: Amazonedreef, Dianadreef, Artemislaan, Herfstlaan, Kloppersweg, Grasdreef, Konijnenpijp, de Stropersgracht, Kwarteldreef, Graaf Pierre de Brieylaan, Witte Mereldreef en Domeindreef.
Overeenkomstig de wet “houdende organisatie van de ruimtelijke ordening en van de stedenbouw” dd. 29 maart 1962 diende notaris Henry Van Caillie de loop van 1963, namens de familie de Briey, de eerste verkavelingsplannen in bij het gemeentebestuur van Sint-Michiels.
VK 6345 was één van de eerste aanvragen die in juni 1963 bij de gemeente werd ingediend en in september 1963 in de gemeenteraad goedgekeurd. Ze had betrekking op een terrein van ongeveer 5 ha ruimte voor een 60-tal bouwkavels. Een kaart van het terrein met de locatie van de nieuw aan te leggen Kwarteldreef is hierbij toegevoegd. Landmeter Antoon De Laender en de gemeentelijke Technische Dienst van ir. Amand Jonckheere had al 1963 het basisontwerp voor de verkaveling gemaakt met ruimte voor een 60 tal bouwkavels van gemiddeld 600 m2.
In die tijd waren de bouwvoorschriften nog niet zeer gedetailleerd. Voornaamste voorschrift was dat het verkaveld gebied uitsluitend een woonbestemming zou krijgen voor alleenstaande ééngezinswoningen met een bouwvrije strook van minstens 3 m tussen woonhuis en de laterale perceelgrens.
Alle 8 bouwkavels in de Kwarteldreef werden in 1963 verkocht aan particuliere eigenaars. Het oudste huis (nr 1), op de hoek met de Dianadreef, dateert van 1964 en was één van de oudste huizen in de ter Linden verkaveling.
De Kwarteldreef was overigens niet de originele naam van de straat. Tot 1970 droeg ze de naam Patrijzengang. Ter gelegenheid van de fusie met de stad Brugge in 1970 vond de stedelijke Commissie voor Toponymie en Straatnamen dat er teveel overlap was met de iets verderop gelegen Patrijsdreef in Tillegembos. De laatste kreeg ook een nieuwe naam: de Veldhoendreef.