DE STROPERSGRACHT
Situering
De Stropersgracht ligt in de wijk Ter Linden, genoemd naar het gelijknamige kasteeldomein ter Linden dat begin jaren zestig van de vorige eeuw werd verkaveld. De straat verbindt de Amazonedreef met de Witte Molenstraat en is ongeveer 160 meter lang met een tracébreedte van 10 m die ruimte biedt voor een 6 m brede betonrijweg, zonder voetpaden, maar met 2 m brede groenstroken. Halverwege wordt de straat gekruist door de Dianadreef de Stropersgracht.
In het woningenregister zijn 14 woningen opgenomen, waarvan 10 hun toegang hebben in de straat. Vier hoekpanden zijn bereikbaar via de Witte Molenstraat (1), Dianadreef (1) en Amazonedreef (2). Het zijn vrijstaande eengezinswoningen met een kleine voor- en achtertuin. Een kaart met de locatie en het woningenbestand is toegevoegd.
Bij het ontwerp van de verkaveling koos het gemeentebestuur van Sint-Michiels, op een uitzondering na, voor straatnamen die verwijzen naar de jacht. Deze keuze sluit aan bij de tijd waarin kasteeldomeinen als Ter Linden uitgestrekte landerijen omvatten waar veel werd gejaagd. De naam stropersgracht verwijst naar de vroeger veel voorkomende praktijk van stroperij of illegaal jagen. Lange tijd hing er rond stropers een sfeer van medelijden en begrip. Stropers werden vaak gezien met een zekere mate van medelijden en begrip, afgeschilderd als arme pachters en keuterboertjes die ’s nachts klein wild gingen stropen om un families van de hongerdood te redden. Die tijd is voorbij.
Historiek
Het terrein tussen de historische woonkern van Sint-Michiels (langs de Rijselse Heirweg) en de Torhoutse Steenweg, ten noorden van het Tillegemdomein, had tot vóór WO II een landelijk karakter. Verspreid over het gebied waren er een tiental landbouwnederzettingen die eigendom waren van de gegoede burgerij, die verpacht werden dan wel gebruikt als buitenverblijf.
Begin negentiende eeuw was de adellijke familie de Heere de Beauvoorde de voornaamste landeigenaar. De familie, in 1667 in de adelstand verheven, kende voorouders die vanaf de 15e eeuw functies vervulden als burgemeesters van Veurne, Brugge en het Brugse Vrije. Bruno-Maximilien de Heere (1757-1815) was de laatste schout van Brugge en woonde in een groot huis op de Markt van Brugge,
Enkele jaren vóór zijn dood in 1815 schonk stamvader Bruno-Maximilien het landgoed in Sint-Michiels aan zijn twee dochters. Eugénie erfde het oostelijke deel van het gebied aan de Torhoutse Steenweg, bestaande uit 17 percelen, later bekend als het kasteeldomein Vogelzang. Haar 4 jaar jongere zuster Rosalie kreeg het grotere deel tussen de huidige Graaf de Brieylaan, Xaverianenstraat en Koningin Astridlaan, bekend als het kasteeldomein ter Linden.
Er is maar weinig bekend over de oorsprong van domein ter Linden. Heemkundige en apotheker Gerard Franchoo deed in de zestiger jaren van de vorige eeuw diepgaand onderzoek naar de oorsprong en ontdekte dat de oorsprong mogelijk teruggaat tot het begin van de 15e eeuw. De oudste vermelding, gevonden door de Brugse toponymist Karel de Flou, dateert van 1544, toen ter Linden eigendom was van de Jerusalemkapel in Brugge. Het was eerst een pachthoeve, werd later een herenboerderij en was waarschijnlijk een achterleen van de heerlijkheid Tillegem tot het einde van het ancien régime in 1795.
Ten tijde van het opmaken van het eerste primitieve kadasterplan van 1835 was Ter Linden dus eigendom van Rosalie de Heere de Beauvoorde (1788-1855), gehuwd (in 1816) met Gustave de Laage de Bellefaye, “sous-préfet” in het Noord-Franse Saint-Omer. Het domein omvatte toen een 50-tal kadastrale percelen, een gebied van ongeveer 60 ha. Of het echtpaar op het landgoed en kasteel ook daadwerkelijk woonde of het als buitenverblijf gebruikte, moet nog uitgezocht worden. Het echtpaar had 5 kinderen. De broer van Rosalie, Bruno de Heere (die vrijgezel bleef) was overigens van 1820 tot 1831 burgemeester van Sint-Michiels.
Na de dood van Gustave erfde dochter Eugénie de Laage de Bellefaye (1820-1880) het domein. Ze was in 1839 getrouwd met haar neef Joseph-Bruno Kervyn (1817-1891), zoon van Joseph-Guillaume Kervyn, bewoner en beheerder van het naburige Vogelzangdomein. Na zijn overlijden werd het kasteel en het grootste deel van het ter Lindendomein in 1893 toebedeeld aan dochter Louise Kervyn de Lettenhove (1852-1932) die toen gehuwd was met Louis (Lodewijk) de Briey (1850-1918). Rond de benaming van echtgenoot de Briey bestaat enige verwarring, omdat hij ook soms benoemd wordt met zijn tweede voornaam Edouard. Het echtpaar had acht kinderen, waarvan drie jong stierven. Moeder Louise stierf in 1932.
De nalatenschap bleef nog zeven jaar in onverdeeld eigendom van de vijf overlevende kinderen de Briey tot ze in 1939 uit de onverdeeldheid traden en het kasteel en omliggende terreinen werden toebedeeld aan de jongste van de 5 kinderen, Pierre. Graaf Pierre de Briey (1896-1984) was net daarvoor, in 1934, in het huwelijk getreden met gravin Joanna Ghika (1909-2002) lid van een Oostenrijkse adellijke familie die hij in zijn diplomatieke dienst had leren kennen. Het gezin de Briey-Ghika kon niet veel genieten van de erfenis. Enkele maanden na het passeren van de verdelingsakte brak WO II uit. Wat verder tijdens en na de bezetting is gebeurd met het kasteel en het domein wordt uitvoerig besproken en toegelicht in het boek van Dr. Carlos Vlaeminck, Operatie Ramrod 934. Het kasteel werd in mei 1944 gebombardeerd en was niet meer bewoonbaar te maken. Verder wordt verwezen naar een aparte bijdrage over kasteel ter Linden (zie Kastelen).
Het college van Burgemeester en Schepenen van de gemeente Sint-Michiels richtte zich in april 1948 tot graaf de Briey met de vraag om de kasteelruïne definitief te slopen en het puin te mogen gebruiken voor wegverharding. De sloopwerkzaamheden werden in de loop van 1952 voltooid. De beslissing was toen al bij de familie de Briey gevallen om het hele kasteeldomein te verkavelen en te verkopen.
Met steun van het Sint-Michielse gemeentebestuur werden de jaren daarop plannen uitgewerkt die het verkavelingsproces in goede banen moesten leiden. Eigenaar graaf Pierre de Briey (1896-1984) trad op als verkavelaar. Hij nam het Brugse notariskantoor van Georges Van Caillie en bouwpromoter Maurice Ballegeer onder de arm om het verkavelingsproces te faciliteren. Nogal wat burgers fronsten de wenkbrauwen bij deze afspraak, omdat de gronden uit de hand werden verkocht en de heer Ballegeer een bekende zakenpartner van de burgemeester was. Hierdoor kreeg het hele verkavelingsproces en de toewijzing van de gronden een (gemeentelijke) politieke lading.
Het verkavelingsproces was eigenlijk al meteen in 1952 ingezet, toen de familie de Briey bereid was gevonden om een terrein van 3,4 ha aan de Koningin Astridlaan te verkopen aan de West-Vlaamse veehandelsbond om er een eigen overdekte veemarkthal te bouwen. Het initiatief werd van harte gesteund door de gemeente Sint-Michiels en zorgde voor de nodige commotie in de Brugse regio. Meer details over de “veemarktoorlog” zijn te vinden in een aparte bijdrage (zie Veemarkt).
Vervolgens kwamen de terreinen aan de (Witte) Molenstraat en de Xaverianenstraat, ten oosten van het geplande tracé van de Expressweg N31, aan de beurt. Het gebied van ongeveer 3,5 ha werd ontsloten met de verlenging van de toen bestaande Molenstraat (met ongeveer 180 m) en de aanleg van drie nieuwe straten: de Amazonestraat, Jachthoornstraat en Ruitersweg. Deze straatnamen werden officieel goedgekeurd in de gemeenteraad van 15 december 1959.
Voor het grote gebied ten westen van de geplande Expressweg N31 kreeg de Brusselse urbanist en architect Ray Huyghebaert de opdracht van de gemeente Sint-Michiels een “voorontwerp van de nieuwe wijk ter Linden” te maken. “Overwegende het enorm belang voor de gemeente Sint-Michiels en eerstdaags zal overgegaan worden tot de aankoop van gronden” werd het voorontwerp in de gemeenteraad van 16 juni 1959 goedgekeurd. Daarin werd vastgelegd dat het, tot dan toe grotendeels onbewoonde kasteeldomein, een gemengde woon – nijverheidsbestemming zou krijgen. Het bevatte ook een schets van een nieuw aan te leggen stratennetwerk dat het gebied moest ontsluiten en waarvan de namen later (in 1964) zouden worden vastgesteld: Amazonedreef, Dianadreef, Artemislaan, Herfstlaan, Kloppersweg, Grasdreef, Konijnenpijp, de Stropersgracht, Kwarteldreef, Graaf Pierre de Brieylaan, Witte Mereldreef enDomeindreef.
Overeenkomstig de wet “houdende organisatie van de ruimtelijke ordening en van de stedenbouw” dd. 29 maart 1962 diende notaris Henry Van Caillie in de loop van 1963, namens de familie de Briey, de eerste concrete verkavelingsplannen in bij het gemeentebestuur van Sint-Michiels.
Met een oppervlakte van ongeveer 3,5 ha en een 50-tal bouwkavels was VK 6641 Konijnenpijp één van de kleinste. De naburige VK 6345 Kwarteldreef was iets groter (5 ha) met ruimte voor een 60-tal vrijstaande eengezinswoningen op gelijkaardige bouwkavels van gemiddeld 600 m2. Zoals aangeduid op de toegevoegde kaart, vormde de nieuw aan te leggen noord-zuidverbinding tussen de Amazonedreef in het noorden en de (Witte) Molenstraat in het zuiden, de grenslijn tussen de twee verkavelingsplannen. Ze kreeg de naam de Stropersgracht.
De plannen werden in de loop van 1963, op basis van het eerder gemaakte urbanisatieplan, uitgewerkt en getekend door landmeter Antoon De Laender en de gemeentelijke Technische Dienst van ir. Amand Jonckheere. In die tijd waren de bouwvoorschriften nog niet zeer gedetailleerd. Voornaamste voorschrift was dat, in beide gevallen, het verkavelde gebied uitsluitend een woonbestemming zou krijgen voor alleenstaande eengezinswoningen met een bouwvrije strook van minstens 3 m tussen woonhuis en de laterale perceelgrens.
Alle kavels in de Stropersgracht werden in 1963 verkocht aan particuliere eigenaars. De VK 6345 verkavelingsaanvraag werd al in september 1963 ingediend en goedgekeurd door de Sint-Michielse gemeenteraad. Waarom de VK 6641-aanvraag pas in september 1966 werd ingediend, is niet duidelijk. De vertraging in de aanvraag is de reden waarom de eerste bouwvergunningen in de Stropergracht (nrs 2,4 en 13) pas in 1967 en 1968 zijn verleend.