OBSERVATIE- EN BEHANDELINGSCENTRUM (OBC)
DE BERKJES
Situering
Het OBC de Berkjes is gelegen in het zuidelijke deel van het vroegere kasteeldomein Vogelzang aan de Torhoutse Steenweg nr. 511. De site van ongeveer 20.000 m2 bevindt zich circa 2,5 km ten zuidwesten van de historische binnenstad van Brugge, grenzend aan het Provinciaaldomein Tillegembos.
De Berkjes is de enige residentiële instelling in West-Vlaanderen voor observatie en behandeling van kinderen en jongeren tussen 3 en 18 jaar met een emotionele of gedragsstoornis, maar geen verstandelijke beperking (onderwijs type 3). De meeste kinderen verblijven doordeweeks in een van de vier verblijfsunits, verdeeld volgens leeftijd en ontwikkelingsniveau. Elke groep bestaat uit maximaal 10 kinderen. De begeleiding start met een observatieperiode van ongeveer 3 maanden, waarna een behandelingstraject van 1 tot maximaal 3 jaar wordt afgesproken. De meeste kinderen volgen het reguliere onderwijsprogramma aan Basisschool Observatie-Centrum de Berkjes, die aan het centrum is verbonden. De oudere adolescenten volgen onderwijs in instellingen voor Bijzonder Secundair Onderwijs (BSO) in de omgeving.
Historiek
OBC de Berkjes bevindt zich in het zuidelijke deel van het voormalige kasteeldomein Vogelzang, waarvan de geschiedenis elders uitgebreid wordt besproken. Na de dood van de laatste kasteelheer (Henri Kervyn) in 1928 trok de 15 jaar jongere weduwe Elisabeth zich terug uit het openbare leven en werd het hele domein door de erven (de weduwe en een nicht) verkocht. Wat er allemaal speelde vergt te veel tijd en moeite om uit te zoeken, maar het kasteel en omringende park veranderden de volgende twintig jaar vijfmaal van eigenaar. In 1951 kwam er een einde aan de carroussel van kopen en verkopen, tot de zusters De Brabander het domein verkochten aan de congregatie van Zusters van de Heilige Jozef.
In de jaren die volgden werd de congregatie, zoals zoveel andere, geconfronteerd met een terugloop van roepingen en stijgende beheerskosten van het kasteel. In 1962 werd het zuidelijk deel van het kasteelpark, grenzend aan het Tillegembos, in erfpacht gegeven aan de vzw West-Vlaams Observatie- en Therapeutisch Centrum (WOTC) de Berkjes. Het centrum was eind jaren vijftig opgericht op initiatief van Albert De Haene, destijds hoofdgeneesheer van Psychiatrisch Ziekenhuis Onze-Lieve-Vrouw in Sint-Michiels. Hij zag de noodzaak in van een residentieel observatiecentrum waar probleemkinderen een diagnostisch onderzoek konden ondergaan. Het zou nog 3 jaar duren vooraleer de concrete uitvoering van de doelstelling vorm zou krijgen. Op 8 juli 1962 werd de eerste steen gelegd van het residentieel centrum, waarna de erkenning volgde van het ministerie van Volksgezondheid. De specifieke doelgroep bestond uit “karakterieel” gestoorde kinderen. De roepnaam “de Berkjes” is afkomstig van een vroegere villa, gelegen op het terrein.
Het nieuwe centrum werd in 1963 in gebruik genomen (kadaster mutatieschets 1963-43). Het is sindsdien uitgegroeid tot een bekend multifunctioneel centrum voor residentiële en ambulante observatie en therapie van kinderen en adolescenten met ernstige sociale, emotionele en/of gedragsproblemen, ook in combinatie met een autismespectrumstoornis.
Tot 1997 was er geen eigen schoolvoorziening verbonden aan het WOTC, waardoor kinderen genoodzaakt waren om basisonderwijs te volgen op omliggende scholen. Daar kwam in 1997 verandering in toen een eigen basisschool voor bijzonder lager onderwijs werd opgericht, naast het centrum, onder het beheer van een aparte vzw Basisschool Observatie-Centrum de Berkjes. Hiervoor moest de bestaande erfpachtovereenkomst met de Zusters van de Heilige Jozef aangepast worden.
In 2018 werden beide vzw’s (WOTC en Basisschool) opgeheven en alle activa, passiva, rechten en verplichtingen overgedragen aan de vzw De Kade, beheerder van nog 3 bijzonder onderwijsscholen, 3 begeleidingscentra en het bekende revalidatie- en hoorcentrum Spermalie, met wie al eerder nauw werd samengewerkt. Bij deze gelegenheid kreeg de Berkjes, als instelling, de nieuwe naam Observatie- en Behandelingscentrum (OBC) de Berkjes.
Na bijna 60 jaar huisvesting op de campus aan de Torhoutse Steenweg werd het tijd voor vernieuwing. De nieuwe beheerder koos voor volledige vervangingsnieuwbouw van het centrum. Tijdens de bouwperiode werden de observatie- en behandelingsactiviteiten tijdelijk opgeschort. Het ontwerp van het nieuwe centrum was van het Sint-Michielse architectenbureau Gino Debruyne. Het centrum oogt niet als een “instelling”, maar eerder als een woonerf met huiselijke, gezellige ruimtes, een plek in het groen waar geleefd en gespeeld kan worden. Diagnostiek en behandeling worden gecombineerd in een dagprogramma of overnachtingen. Overdag en buiten de schooluren is leefgroepwerking de belangrijkste vorm van ondersteuning. Vier leefgroepen van elk 10 kinderen/adolescenten bieden, gedurende een periode van 1 tot 3 jaren, een veilige, gestructureerde en voorspelbare omgeving voor kinderen die vaak te maken hebben met emotionele instabiliteit.