VELODROOMSTRAAT

Situering

De Velodroomstraat verbindt de Torhoutse Steenweg met de Titecastraat en wordt  ongeveer halverwege onderbroken door de Expressweg N31. De laatste heeft 2 x 2 rijstroken en fungeert als westelijke ring van Brugge en ontsluitingsweg voor de haven van Zeebrugge. Ter hoogte van de Velodroomstraat is het tracé 55 m breed. Het is op zichzelf te begrijpen dat er op nauwelijks 160 m van de kruising van de Koningin Astridlaan, geen tweede kruising werd aangelegd ter hoogte van de Velodroomstraat. Voor het plaatselijk stadsverkeer is aan beide zijden een ventweg aangelegd. Geluidsschermen  dragen bij aan het verminderen van de geluidsoverlast voor nabijgelegen bewoners maar het is de vraag of de norm voor geluidshinder voor dergelijke wegen (maximum dB 60) in werkelijkheid gehaald wordt.

De straat is 625 m lang. Van het 10 m brede tracé blijft er, na aftrek van een voetpad aan beide zijden, nog een asfaltrijweg over van 6 m. Het westelijk deel tussen de Torhoutse Steenweg en de Expressweg N31 (360 m) is het oudste deel van de straat met een grotendeels gesloten bebouwing van eengezinswoningen met een gevelbreedte variërend tussen de 5-7m en opvallend grote achtertuinen tot 40 m diep. De bebouwing van het oostelijk deel van de straat, tussen de Espressweg N31 en de Titecastraat (210 m), is iets gevarieerder met deels gekoppelde en deels vrijstaande eengezinswoningen met kleinere achtertuinen. Locatie en woningenbestand van de straat zijn hierbij toegevoegd.

Een bijzondere vermelding verdient wellicht de duowoonst Velodroomstraat 128-130 van de gebroeders Victor en Tobias Heindryckx, een bekend ondernemersduo in Sint-Michiels. Ze startten er in 1952 een ijzer- en schroothandel waarvan het achterliggende terrein van 5,000 m² toegang had tot de Rennersweg. Tobias Heindryckx was actief in het Sint-Michielse verenigingsleven en maakte, in de periode 1964-70, deel uit van de CVP-fractie in de gemeenteraad van Sint-Michiels. Hij stierf (op 70-jarige leeftijd) in 1982, zijn 3 jaar oudere broer Victor in 1994. Het Metaalbedrijf Heindryckx bleef onder het beheer van hun zonen Luc, Janny en Bertrand Heindryckx op de locatie gevestigd tot 2005 toen een beter toegankelijke en ruimere vestigingsplaats werd geopend langs de Pathoekeweg in het Brugse havengebied.

Het meest opvallende gebouw in de straat is het kantoorgebouw bij de kruising met de Expressweg N31. Het gebouw werd in 1988-91 opgetrokken op een nog vrij gebleven kavel in opdracht van de BAC Spaarbank naar ontwerp van de architecten Stéphane Beel en Luc Morel. De opbouw en indeling van het gebouw is bepaald door twee verschillende volumes respectievelijk een sokkel op de begane grond met een bankfiliaal, kantoorruimte en een auditorium, en een twee verdiepingen hoog bouwvolume geplaatst op kolommen met vrij in te delen kantoorruimte. In het kantoorgebouw is o.a. het regionaal kantoor van de Vlaamse Landsmaatschappij gevestigd. De VLM maakt als Extern Verzelfstandigd Agentschap (EVA) deel uit van het beleidsdomein Leefmilieu, Natuur en Energie van de Vlaamse overheid. Het agentschap is o.a. belast met de uitvoering van het Mestdecreet dat de verplichtingen bepaalt waaraan land- en tuinbouwers in Vlaanderen moeten voldoen bij de productie en verwerking van mest, het bemesten van landbouwgrond en het transport en de opslag van meststoffen.

De benaming van de straat verwijst naar de eerste Brugse velodroom die op deze locatie in 1907 is geopend. In de wielerpers is vermeld dat de baan op de huidige site van de naburige Veemarkt lag maar dat is onjuist. Het bestaan en de ligging van de baan kon achterhaald worden aan de hand van een militaire luchtfoto die in 1918 is genomen. De projectie van de geografische coördinaten op het huidige stratenplan toont aan dat de baan wel degelijk op de locatie van de huidige Velodroomstraat lag, met toegang aan de Torhoutse Steenweg. De velodroom heeft maar een viertal jaren gefunctioneerd en enkele jaren daarna gesloopt.

Geschiedenis

Het terrein gelegen tussen de historische woonkern van Sint-Michiels (langs de Rijselse Heirweg) en de Torhoutse Steenweg, ten noorden van het Tillegemdomein, had tot vóór WO II een landelijk karakter en was vrijwel onbewoond. Dwars doorheen het gebied liep een zandweg die begin 19^e eeuw een naam had die varieerde tussen Kaakstraat, Cackstraet, Kaecstraet en Cackaersstraete. Waar de naam vandaan komt is niet bekend. Straat is overigens een groot woord want het was niet meer dan een zanderig pad dat in de Buurtwegenatlas van 1844 beschreven staat als “Chemin de St Michel à St André passant le pavé de Thourhout à Bruges”. De landerijen en weilanden aan de noordzijde van de straat waren in die tijd over een afstand van ongeveer 1,2 km in handen van een vijftal grootgrondbezitters waarvan de familie Donny-Van Severen de voornaamste was.

De geschiedenis van de Velodroomstraat gaat terug tot 1907 toe de familie Donny een 50 m diepe strook langs de Kaakstraat, tussen de Torhoutse Steenweg en de huidige Expressweg N31 (ongeveer 20 ha), aan een viertal grootgrondbezitters verkocht voor woningbouw en de achterliggende weilanden (ongeveer 53 ha) aan de Brugse zakenman Otto Fourrier.

Het was de tijd dat de baanwielersport populair werd en binnen een paar jaar tijd, in West-Vlaanderen alleen al, twintig wielerpistes werden gebouwd en geopend. De doorbraak van het baanwielrennen was mede te danken aan populaire “coureurs” als Arthur Vanderstuyft, Karel Verbist en Cyrille Van Hauwaert. De laatste was de eerste Belg die de klassiekers Bordeaux-Parijs (1907), Milaan-San Remo (1908) en Parijs-Roubaix (1908) won.

Brugge kon niet achterblijven. Eigenaar Fourrier zag wel brood in een velodroomproject dat hij wilde uitbouwen tot een sport- en ontspanningspark waar niet alleen gefietst maar ook allerlei feestelijkheden georganiseerd zouden worden. Veel informatie over het project is niet bekend maar uit correspondentie met de gemeente is duidelijk dat de werken aan de betonpiste reeds in december van hetzelfde jaar 1907 werden aangevat. De piste kreeg een koersverloop van 350 m op een breedte van 7m en 4,5m hoge bochten. Het bestaan en de ligging van de baan kon achterhaald worden aan de hand van een militaire luchtfoto die in 1918 is genomen. De projectie van de geografische coördinaten op het huidige stratenplan toont aan dat de baan wel degelijk op de locatie van de huidige Velodroomstraat lag met toegang aan de Torhoutse Steenweg (naast de Horticulture Van Eeghem). De ligging van de baan is op het huidige stratenplan aangeduid (met dank aan Hugo Vandekeere voor de cartografie)

De piste werd met een grote meeting en “een schoon concert” feestelijk geopend op 11 april 1909. De bijval was groot en in de loop van 1910 werden diverse meetings en feestelijkheden georganiseerd o.a. met de “wereldberoemde” Mexicaanse troep Texas Tex. Memorabel waren ook “enkele damenkoersen met deelname van enige kloeke velorijdsters” en worstelwedstrijden met Duitse en Franse “lutteurs” en ”den gevreesden Brusselaar Georges Jeurissen”. Een spectaculaire gebeurtenis vond in oktober 1910 plaats met een vliegdemonstratie van de eerste tweedekker vliegtuigen. Alle meetings werden opgeluisterd met groot orkest en ”electrische verlichting”. De mooiste wielerfeesten werden georganiseerd op Heilig Bloeddag van 1909 en 1910. Maar het feest was van korte duur.

Vanaf 1911 is er in de Brugse pers, de enige informatiebron, geen spoor meer terug te vinden van de eerste Brugse velodroom. Er was ruzie met Maurice Herreboudt, uitgever van het Brugsch Handelsblad en sponsor van de baan. Het geschil liep zo hoog op dat er zelfs sprake was een tweede velodroom te bouwen met middenin een voetbalveld nabij de Smedenpoort op Sint-Andries. Het rommelde ook in de baanwielrennerij. De grote vedetten speelden de baanbestuurders tegen elkaar uit en begonnen steeds hogere startgelden te vragen; tot 350 frank toe en dat terwijl het entreegeld voor de volksplaatsen 1 frank was. Wat er precies aan de hand was, is niet duidelijk. Wel is zeker dat eigenaar Otto Fourrier zijn “speelweide” in 1914 verkocht aan de Samenwerkende Maatschappij Werkerswelzijn, een socialistische coöperatie waarin o.a. het onroerende goed van de pas opgerichte Belgische Werkliedenpartij was ondergebracht. Meer tijd en moeite is nodig om uit te zoeken wat er in de volgende 20 jaar met de wielerbaan en feestweide gebeurd is. In de Brugse pers is in ieder geval niets meer terug te vinden van enige wielerbaanactiviteit. De eerder vermelde luchtfoto van 1918 duidt erop dat de baan nog een aantal jaren is blijven liggen. Krantenberichten wijzen er op dat er voornamelijk gevoetbald werd op het terrein. 

Mede allicht omdat het economisch moeilijke tijden waren, besloot het Werkerswelzijn bestuur in de loop van 1935 het grootste deel van het 53 ha grote terrein te verkopen aan het echtpaar Petrus Demets – Gadeyne dat plannen klaar had voor de verkaveling en het bouwrijp maken van het terrein. Daarin werd de aanleg voorzien van een nieuwe 650 m lange straat dwars door het terrein, tussen de Torhoutse Steenweg en de toenmalige Hoogstraat (huidige Karel Cartonstraat). In het gemeentelijk archief is niets terug te vinden van enige overheidsbemoeienis met het verkavelingsgebeuren, wat erop wijst dat de straat op kosten van de eigenaar werd aangelegd en de naamgeving, Velodroomstraat, spontaan is ontstaan.

De eerste bouwkavels werden in 1936 verkocht. De cluster van inmiddels gerenoveerde 4 woningen nrs 72, 74, 76 en 78 zijn de eerste en dus oudste woningen van de straat die dateren van 1938. Het is niet duidelijk waarom er de daaropvolgende 12 jaar niet verder werd gebouwd in de straat. Wellicht zat WO II er voor iets tussen. De woningbouw kwam pas goed op gang in de periode 1950-70 toen de straat werd doorgetrokken tot aan de Titecastraat (zie kaart).

Dit oostelijk deel van de straat was als sinds de 19^e eeuw in het bezit van de familie Dhont de Bouchoute en via vererving eigendom geworden van de familie Lejeune d’Allegeershecque, een Brusselse advocatenfamilie. Bij het verlenen van de bouwvergunningen werd op bevel van de provinciale diensten een strook van 100 meter, ten oosten van de huidige Karel Cartonstraat, vrij gehouden voor de  aanleg van de snelwegverbinding naar de Oostkust, bekend als de Expressweg N31. De oudste woningen in dit oostelijk deel van de straat dateren van 1960 maar het gros is gebouwd in de jaren 70 en daarna.

Expressweg N31

De stad Brugge was al lang vragende partij om de Brugse Ring te ontlasten en vanuit het zuiden de (A 40 Brussel-Oostende) een nieuwe snelwegverbinding met het havengebied van Zeebrugge en de Oostkust te realiseren, ten westen van de stadskern

Zoals ook nog elders beschreven, had de aanleg van de snelweg heel wat voeten in de aarde. Het voorstel om de weg gedeeltelijk op palen en gedeeltelijk op een verhoogde berm aan te leggen stuitte op veel bezwaren. Er kon ook geen consensus bereikt worden over een alternatief voorstel om de weg uit te graven. In de loop van 1973 werd de knoop doorgehakt. Er was geen geld en het werd een gelijkvloerse expressweg dwars door Sint-Michiels. De nieuwe weg werd in de loop van 1975 voor het verkeer open gesteld. Het was op zichzelf te begrijpen dat er op nauwelijks 160 m van de gelijkvloerse kruising van de Koningin Astridlaan geen tweede gelijkvloerse kruising werd aangelegd ter hoogte van de Velodroomstraat. Voor het doorgaand verkeer werd over de volle lengte van het tracé door Sint-Michiels (en verderop Sint-Andries) aan beide zijden een ventweg aangelegd.

Eind jaren 90 werd de weg omgevormd tot een primaire weg die moest zorgen voor een zo vlot mogelijke doorstroming van het verkeer. Het duurde nog tot 2022 tot maatregelen werden genomen om de geluidoverlast voor de buurt van de Velodroomstraat lager te krijgen dan 60dB, de grens voor geluidshinder bij nieuwe of vernieuwde wegen. Het is de vraag of de grenswaarde in werkelijkheid gehaald wordt. 

Naschrift

In de zitting van 20 oktober 1990 werd in de Commissie Toponymie en Straatnamen van de stad Brugge nog een voorstel besproken om de straat te herbenoemen naar Camille Vandecasteele, de eerste uitbater van de (tweede) wielerbaan (zie Rennersweg). Het voorstel kwam uit Brugse wielerkringen maar werd door de Commissie afgewezen.